Bağlama Seçimi Yazdır E-posta

 

BAĞLAMAYI ANLAMAK & BAĞLAMADAN ANLAMAK

 

 

İyi bir çalgıya sahip olmak, yeni başlayanlar yada temel düzeyde çalanlar için  çözümü zor bir sorun teşkil edebilir. Bu kişiler adeta tecrübe kazanmayı bekleyen yeni ehliyet sahibi sürücülerin  elden düşme otomobillerle idare ettikleri gibi, vasıfsız, tınlamayan çalgılarla tecrübe kazanmayı beklerler. Oysa bu  tutum çok yanlıştır. Yeni başlayanlara konser çalgıları vermeye gerek yoktur, ancak bu kişilerin ellerindekinin asgari kalite özeliklerine sahip, tınlayan, yapı olarak problemsiz çalgılar olması gerekir.

 

Bir çalgı edinmek isteyen  kişinin öncelikle ne istediğine dair bir “ön niyeti” olmalıdır. Sözkonusu olan bağlama olduğunda bu ön niyeti belirlemek biraz zordur, çünkü müzik mağazalarında çok çeşitli boy ve yapı özelliklerine sahip bağlama mevcuttur, ve daha da kötüsü etrafta yalan yanlış tavsiyelerde bulunan bir sürü insan vardır. Bu boy ve yapı çeşitliliğini biraz açalım

 

Bağlama ailesi cura, cura bağlama, bağlama, tanbura, çöğür, divan sazı gibi belli başlı boyutlardan oluşmaktadır. Bağlamaya yeni başlayan bir kişi bunlardan hangisini almalı ve çalmalıdır?”En küçüğü  en kolayıdır” denilerek  hemen cura akla gelir, oysa cura, bağlama ailesinin icrası (hakkı verilmek koşuluyla) en zor fertlerindendir. Bir büyüğü olan cura bağlamada benzer karakterdedir. Yeni başlayanlar için en doğru seçim orta boy olan tanburadır.

 

Bu noktada birçok kişi kısa saplı bağlama yada tanbura (malesef “uzun saplı” tabiri yaygınlaşmaktadır, ki bu yanlıştır) edinmek ve çalmak konusunda  bir türlü karar veremez. Çoğumuzun  kafasında “bozuk düzen tanburada, bağlama düzeni de kısa saplı bağlamada çalınır “ şeklinde çok yanlış bir fikir vardır. Bağlamada, her türlü düzeni (akord şeklini) her tip ve boy bağlamada çalabilmek mümkündür. Diğer bir deyişle, bir tanburada bağlama düzeni çalınabilir, bir kısa saplı bağlamada bozuk düzen dahil, misget düzeni müstezat düzeni vs.  çalınabilir. Burada sınırlayıcı iki kriter vardır;

 

1-Bağlama düzeni, karakteri gereği  ağırlıklı olarak sapın pest perdelerinin bulunduğu, en uç kısmında icra edilir.  Bu perdeler, tiz perdelere göre metrik olarak birbirlerinden açıklıkları daha fazla olan perdelerdir. Dolayısıyla, icracı bu birbirinden uzak perdelere parmaklarını yetiştirmek konusunda zorlanabilir. Bu sebeple, bir kısa saplı bağlama yada 33-34 tekne bir bağlama tercih edilebilir.

 

2-Eğer çalıyor ve aynı zamnda da söylüyorsanız, bağlamanın tonunun (yani tizlik- pestlik niteliğinin) sesinize uygun bir düzeyde olmaması sizi rahatsız edebilir. Bir genelleme yapmak gerekirse, erkekler daha çok do-re , bayanlar ise si-do tonları (sesleri) civarında rahat söyler. Oysa  alt teli do olan bir tanburada bağlama düzeni    sol tonu üzerinden icra edilir ki, bu da pek çok insana ters gelen bir tondur. Dolayısıyla “vokal eşlik” yani 'söyleme' devreye girdiğinde, uygun tonu elde edebilmek amacıyla bir kısa saplı bağlama yada 33-34 tekne bir bağlama tercih edilebilir.Bu tip daha  kısa tel boyuna sahip bağlamalar daha tiz tonlara çekilerek sese eşlik ederler.

 

Bağlamada boy kavramı genellikle tekne boyu cinsinden ifade edilir. Sap boyu tekne boyu ile belli bir orantıda olduğundan bunun bir mahsuru yoktur. Ancak şu bilinmelidir ki, bir telin icracılar arasındaki ifadesiyle  belli bir sesi çekip çekip çekmemesi o telin uzunluğuyla ilgilidir. Burada uzunluktan kastımız telin saza bağlandığı nokta ile  burguya bağlandığı nokta değil, köprü eşik ile üst  eşik arasındaki mesafedir. Hangi boy bağlamadan, hangi çaptaki teli kullanarak hangi karar seslerinin elde edilebileceği “İcracıya Öneriler” başlıklı yazımızda izah edilmiştir.

 

Değinilmesi gereken son bir nokta, yaprak tekne-oyma tekne tercihidir. Günümüzde yaprak tekneli bağlama üretimi oyma tekneli bağlama üretimine nazaran oldukça fazla ağırlık kazanmıştır. Ancak genede müzik mağazalarında  oyma tekneli sazlara  rastlamak mümkündür. Bu iki farklı tip tekne arasında akustik kalite açısında hiçbir fark yoktur. Dolasıyla sadece oyma tekneli olduğu için bir bağlamaya verilen “ekstra para” boşa verilmiş paradır.

 

Tekne ağacı konusunda yapılacak tercihlere yazımızın son kısmında değineceğiz. Şimdi “ön niyet” kısmını tamamlamış olarak, iyi bir bağlama için nelere dikkat etmeliyiz konusuna gelelim. İyi bir baglama ararken üç temel noktaya dikkat etmeliyiz. 1.Ses2.Tuşe3.Çalgının genel durumu  



 

 
 

 
 
 

sazadair © 2006

tasarım:enisali