Bağlama Seçimi Yazdır E-posta
 

 

SES

 

Bir çalgının en önemli özelliğinin onun sesi olması gerektiğini söyleyebiliriz. Nihayetinde, çalgı ses vermek için yapılmıştır. Ses vermeyen çalgı düşünebiliyor musunuz?

 

Bir çalgıya ses kalitesi açısından not verebilmek, pek çok icracının yapabileceğini düşündüğü bir şeydir. Ancak , bu aslında tıpkı o çalgıyı çalabilmek için gerekli yetenek gibi düşünülmesi gereken ayrı bir beceri ve tecrübedir. Bu beceri ve tecrübe zaman içinde gelişir fakat bunun  kolayca ve kendiliğinden gerçekleşeceğini düşünmek doğru değildir, zira pek çok iyi icracının çalgısını iyi tanımadığı ve dolayısıyla da seçemediği bir gerçektir.Dolayısıyla çalgıyı çalmak için olduğu kadar tanımak için de bir emek safedilmelidir.

 

Eğer bu özellikleri kendinizde göremiyorsanız, güvendiğiniz bir kişiden yardım alabilirsiniz. Başka bir seçenek de, iyi olduğunu düsündüğünüz bir bağlamayı seçeceğiniz yeni bağlama ile kıyaslamak olabilir. Yeni bağlamanızı seçerken, bulunduğunuz odanın çok küçük olmamasına dikkat ediniz.Zira küçük alanlar çalgıları olduklarından daha gür sesli gösterirler.

 

Sesin belli başlı unsurları şunlardır;

 

1.Tını rengi

2.Tını dengesi

3.Renk ayrışması

4.Tınlama uzunluğu

5.Volüm

 

Bu maddeleri şöyle açabiliriz.

 

Nasıl her insanın kendisine has bir ses tonu varsa, çalgıların da kendilerine has ses tonları yada ses renkleri vardır. Gene aynı benzetmeye devam edersek, nasıl bazı insanların ses tonları hoşumuza gider ve hatta kulağımızı okşarsa, bazı bağlamaların  (veya bazı kemanların , gitarların, udların vs.) sesleri bizlere diğerlerinden daha etkileyici gelebilir. Ses tonları lirik, yumuşak, metalik, kof, pastel, buğulu, vs gibi, bir bakıma tam da terimleşmemiş sıfatlarla açıklanmaya çalışılır.

 

Bağlama özeline gelirsek; iyi bir bağlama rengi temel birkaç unsur ile tanımlanabilir. Bu unsurlar liriklik, sızlaklık ve dirilik’dir. Liriklik tınıdaki sıcaklığı  ifade eder. Sızlaklık özellikle sırma telin sayesinde oluşan ve sese gevrek, yanık bir ifade veren bir özelliktir.Dirilik ise özellikle göğüs tahtasının ustaca takılmasıyla elde edilebilecek, ses rengindeki  bir enerjikliği, parlaklığı ve ataklığı ifade eder.

 

Tını dengesi bas ve tiz tonlar arasındaki denge olarak düşünülebilir. Curadan divan sazına kadar her boy bağlamanın kendi içinde  bas ve tizi vardır.Bu dengenin iyi olmadığı çalgılarda tiz perdelerin verdiği sesler açık ve parlakken, baslar sönük olabilir yada bunun tam tersi mümkündür. Tizlerin iyi tınlamaması durumu bağlamada daha çok karşılaşılan bir durumdur. Bunun sebebi tiz seslerin kısa tınlayıp, çabuk  sönümlenmesidir. Yani tizler biraz 'nazlıdır'

 

Renk ayrışması daha çok aynı anda en az iki tel gurubunun  tınlatılmasıyla algılanabilecek bir özelliktir. Özellikle akorların, bağlama düzenine has boğumlama pozisyonlarının iyi tınlaması için bu akorları oluşturan herbir telin akor içinde kaybolmaksızın, bütün içinde kendi göstererek tınlaması tercih edilir.Bu ancak diri sesli, tizleri parlak bağlamalarda görülebilir. Tını ayrışması küçük boy, dar ağızlı tekne formu ,ince tel , gergin akort gibi özelliği olan sazlarda daha mümkün iken, tel boyunun uzadığı, tellerin kalınlaştığı,  teknelerin boy ve ağız olarak büyüdüğü ve tellerin kalınlaştığı çöğür, abdal sazı, divan gibi boylarda zayıflar. Bu özelliği daha iyi anlamak amacıyla iki uç örnek olan cura ve divanda ayrı ayrı akorlar basarak ses ayrışmasını test edebilirsiniz.Göğüs tahtasının olması gerekenden ince takılması ve eşik payının yetersiz verilmesi(yani eşiğin cok düşük olması) genel olarak bağlamanın sesini boğacağından ses ayrışmasını olumsuz etkiler.

 



 

 
 

 
 
 

sazadair © 2006

tasarım:enisali